Lunatykowanie – przyczyny i rozwiązania.

Lunatykowanie, nazywane inaczej somnabulizmem, jest zaburzeniem snu występującym zarówno u dzieci, jak i dorosłych. Należy do grupy parasomnii. Dotyka od 1 do 15% osób, a znacznie częściej pojawia się u dzieci.

CO TO JEST LUNATYKOWANIE ?

Lunatykowanie, z którym większość z nas się zetknęła, to różnego rodzaju czynności, które nieświadomie podejmuje śpiąca osoba. Pojawia się, kiedy przechodzimy w fazę tzw. głębokiego snu: nasze ciało jest rozlużnione, nie odbieramy bodźców z zewnątrz i stosunkowo trudno nas wybudzić. Zazwyczaj  lunatykujemy w pierwszej części nocy (pomiędzy 23 a 1), kiedy ciało zapada w głęboki sen i jedynie raz w ciągu jednej nocy, choć nie jest to regułą.

CO ROBIMY, KIEDY LUNATYKUJEMY ?

Zazwyczaj w czasie snu lunatyk wykonuje proste czynności. Może siadać na łóżku, rozglądać się, mówić dziwne lunatykrzeczy czy spacerować po domu. Nawet jeśli oczy są otwarte, nie widzimy tego, co jest dookoła. Czasami jednak, choć o wiele rzdziej, w czasie lunatykowania śpiąca osoba może podejmować całkiem skomplikowane czynności, jak pisanie, jedzenie, czy nawet jazda samochodem – taki epizod może trwać od 30 sekund do nawet 30 minut. To, na ile lunatyk reaguje na przykład na pytania, zależy od tego, jak głęboko śpi. Uważa się, że jeśli udziela odpowiedzi, zazwyczaj mówi prawdę, a ingnoruje te pytania, które słyszy, a na które nie chce udzielić odpowiedzi (od tej reguły są oczywiście wyjątki – osoba nie udzielająca odpowiedzi może na przykład spać zbyt głęboko, aby odbierać sygnały z zewnątrz). Zdarza się czasami, że lunatyk atakuje osobę, która próbuje ją obudzić.

Najczęściej lunatykujący nie pamięta nic, a jeśli już, to są to pojedyncze obrazy.

BUDZIĆ CZY NIE BUDZIĆ LUNATYKA?

Tu pojawia się pytanie: budzić czy nie budzić ? :) Lekarze zalecają dwa sposoby postępowania w zależności od tego, na co „stać” naszego lunatyka :) Jeśli mówi przez sen lub jedynie siada na łóżku, nie ma takiej potrzeby. Wystarczy delikatnie położyć kogoś z powrotem lub uspokoić słowami. Jeśli natomiast w środku nocy może przechadzać się po parapecie lub próbuje sobie przygotować dwudaniowy obiad, wykorzystując wszystkie dostępne w kuchni palniki, należy śpiącego obudzić, aby nie zrobił sobie krzywdy.

——–

EKSTREMALNI LUNATYCY CZYLI ZBRODNIA NA ŚPIĄCEGO

Specjaliści nie są zgodni co do tego, na ile lunatycy są świadomi swoich czynów i czy i zachowania można uznać za automatyczne czy nie. Znanych jest kilka przypadków, w których osoby znajdujące się w takim stanie popełniły poważne przestępstwa lub być może obrały jedynie taką formę obrony:

- w 1981 roku Steven Steinberg z Arizony zamordował swoją żonę i został uniewinniony – sąd uznał, że był w stanie tymczasowej niepoczytalności w czasie lunatykowania;

- w 1991 roku Sąd Apelacyjny Anglii i Wali wydał słynną decyzję ws. „R v Burgess”. Burges uderzył swoją dziewczynę w głowę butelką wina, a następnie odtwarzaczem VHS. Został uniewinniony, ponieważ uznano, że lunatykując działał automatycznie (insane automatism);

- rok później kanadyjski Sąd Najwyższy – na takiej samej podstawie – uniewinnił człowieka, który zabił swoją teściową i usiłował zabić również teścia;

- w 1999 roku morderca z Arizony, którego oskarżono o morderstwo żony, próbował wykorzystać taką samą linię obrony. Uznano jednak, że był to „zabieg” zbyt skomplikowany, aby mógł go wykonać lunatykując, a Falater został skazany na dożywocie bez możliwości wcześniejszego zwolnienia.

———–

PRZYCZYNY LUNATYKOWANIA

U sosób dorosłych jednymi z najczęstszych przyczyn są:

- wydłużenie fazy snu głębokiego – u dzieci faza snu głębokiego ( a więc ta, w której lunatykujemy) jest dłuższa niż u dorosłych – to zupełnie normalne zjawisko. To prawdopodobnie jest powód tego, że dzieci lunatykują częściej. U dorosłych faza głębokiego snu może się wydłużać po zażyciu niektórych leków.

- stres i przemęczenie- częściej zdarza się lunatykować osobom, które przeżyły stresującą lub traumatyczną sytuację i gorzej radzą sobie ze stresem.

- problemy natury psychicznej i psychologicznej – to, że lunatykowanie jest objawem choroby psychicznej jest stereotypem, choć może czasami wskazywać na problemy psychiczne i emocjonalne.  Badania wykazały, że lunatykują częściej te osoby, które mają trudności z wyrażaniem negatywnych emocji oraz, paradoksalnie, niekontrolujące agresywnych zachowań. Zaobserwowano także częstsze występowanie tego zaburzenia snu u osób cierpiących na schizofrenię i zaburzenia osobowości.

- choroby – takie, jak problemy z układem oddechowym, arytmią, czy refluksem zwiększają prawdopodobieństwo wystąpienia tego typu zaburzenia snu.

- leki oraz alkohol –  neuroleptyki, niektóre leki nasenne oraz uspokajające, a nawet przeciwhistaminowe, mogą powodować lunatykowanie.

LUNATYKOWANIE U DZIECI

U dzieci lunatykowanie jest znacznie częste, niż u dorosłych. Około 15% dzieci w wieku 4-12 lat „spaceruje” nocą, a lunatykowanie dzieciczęsto zachowanie to znika w miarę dojrzewania układu nerwowego (niedojrzałość układu nerwowego jest uważana za jedną z przyczyn lunatykowania w młodym wieku). Najwięcej lunatyków występuje w grupie wiekowej 4-8 lat, bo nawet 20%.  W wieku do 17, 18 lat lunatykowanie nie powinno martwić rodziców, bo jest dość powszechne i nie wiąże się z poważniejszymi zaburzeniami fizycznymi czy psychicznymi. Natomiast u osób dorosłych uważa się je za chorobę, która – choć zazwyczaj nie wskazuje na poważne problemy – może, a nawet powinna być leczona, jeśli staje się kłopotliwa lub niebezpieczna. Większość dzieci z „nocnego spacerowania” po prostu wyrasta.

Takie zachowanie może  być również dziedziczne. Jeśli „spacerowało” jedno z rodziców, dziecko na 45% także doświadczy przynajmniej jednego takiego epizodu. Jeśli oboje rodziców, szanse wzrastają do 60%.

BADANIA I LECZENIE OSÓB CIERPIĄCYCH NA SOMNABULIZM

Zazwyczaj nie przeprowadza się szczegółowych badań osób lunatykujących. Ponieważ często przyczyną jest stres lub nasilenie lęku, ich poziom można określić przeprowadzając podstawowe testy psychologiczne. W niektórych przypadkach pomocne mogą być leki antydepresyjne lub przeciwlękowe, które zazwyczaj przynoszą efekty, jeśli przyczyną jest właśnie lęk, a lunatykowanie staje się niebezpieczne i zaburza funkcjonowanie innych domowników. Doskonale sprawdza się również psychoterapia, której celem jest zdobycie umiejętności radzenia sobie ze stresem.lunatykowanie smieszne

Jednym ze sposobów zapobiegania lunatykowaniu jest wybudzanie śpiącego na 10-15 minut przed czasem, w którym zazwyczaj zaczyna lunatykować i zrezygnowanie ze spania na jakiś czas. Taki sposób jest skuteczny, ponieważ przerwana zostaje ta faza snu, w której występuje zaburzenie. Można ją przewidzieć, ponieważ każdy organizm ma swój zegar biologiczny „tykający” podobnie każdej nocy.

Dość rzadko, przypadku bardzo poważnych zaburzeń – na przykład zachowań agresywnych lub autoagresywnych – konieczne jest przeprowadzenie obserwacji i dokładniejszych badań.

Warto zadbać o bezpieczeństwo osoby lunatykującej. Najlepiej jeśli jej sypialnia będzie się znajdować na parterze, okna warto zabezpieczyć w taki sposób, aby lunatyk nie był w stanie ich otworzyć. Jeśli śpi na piętrze, dobrze jest założyć barierkę przy schodach. Wokół łóżka nie powinny się znajdować ostre i niebezpieczne przedmioty, którymi można zrobić sobie lub komuś krzywdę. Przy drzwiach można również zamontować dzwonek, który będzie alarmował pozostałych domowników.

Więcej informacji na temat zaburzeń snu można uzyskać na przykład tutaj.

Autor: Ela Kulon

Zostaw Komentarz