Sen – wszystko, co chcecie o nim wiedzieć.

Śpiąc spędzamy około 1/3 naszego życia. Jest to jeden z najdziwniejszych i najbardziej ciekawych stanów naszego ciała, który nie do końca został jeszcze poznany. Dlaczego śpimy, czy możliwe jest funkcjonowanie bez spania i co to właściwie jest sen ?

CO TO JEST SEN ?

Najprościej mówiąc sen jest stanem naszego ciała i umysłu, kiedy całe ciało, a w szczególności mięśnie, jest rozluźnione, a nasza zdolność do odbierania bodźców z  otoczenia zostaje „wyłączona”. Jednocześnie bardzo szybko budzimy się  i łatwo powracamy do normalnego funcjonowania, co odróżnia spanie na przykład od stanu śpiączki.

DLACZEGO ŚPIMY ?

Odpowiedź na to pytanie nie jest jednoznaczna, a w świecie nauki pojawiło się kilka teorii, które starały się wytłumaczyć dlaczego śpimy:

- według teorii adaptacyjnej – spanie stało się jednym z zachowań wynikających z przystosowania środowiskowego. Zgodnie z tą teorią zwierzęta, które w czasie nocy potrafiły zachować ciszę i zminimalizować swoją aktywność, miały znacznie większe szanse przeżycia, ponieważ drapieżniki, których mogły się stać ofiarą, polowały głównie nocą. Innymi słowy, kto potrafił być cicho nocą, żył znacznie dłużej. I na drodze ewolucji  takie zachowanie przekształciło się w sen, jaki znamy dziś. Teoria wydaje się być jak najbardziej sensowana, ma jednak jeden słaby punkt: czy nie jest łatwiej przeżyć siedząc cicho, ale jednak pozostawać świadomym ? – sen osłabia przecież czujność. To jeden z głównych kontrargumentów dla tej tezy.

- teoria, według której sen ma służyć oszczędzaniu sił i energii – w przyrodzie trwa ciągła walka o przetrwanie, które może zapewnić jedynie zdobycie wystarczającej ilości energii. Ta teoria zakłada, że sen to czas, w którym oszczędzana jest energia, a organizm zasypia wtedy, kiedy ma najmniejsze szanse na zdobycie pożywienia. W ten sposób oszczędza siły na czas dogodny do polowania.

- teoria, według której sen to czas na odzyskanie tego, co zostało utracone w czasie aktywności – sen dostarcza organizmowi czasu na zregenerowanie sił. Ta jest jedną z teorii, którą wyniki badań naukowych wydają się potwierdzać najwyraźniej. Jak się okazuje niektóre z „odmładzających” procesów zachodzących w ciele mogą mogą odbywać się wyłącznie albo w znaczącej mierze tylko w czasie snu: synteza białek, wzrost mięśni czy regeneracja tkanek. Doskonałym przykładem takiego procesu jest uwalnianie hormonu wzrostu, które odbywa się jedynie, kiedy organizm jest w stanie spoczynku.

- teoria, według której sen ma ogromny wpływ na prawidłowe funkcjonowanie mózgu – sen ma opos udaje martwegoistotny wpływ na rozwój niemowląt i dzieci. Przemawia za tym zupełnie inne funkcjonowanie młodego mózgu, niż przypadku osoby dorosłej. Niemowlęta i małe dzieci spędzają śpiąc około 13-14 godzin na dobę. A jednocześnie faza marzeń sennych (REM) trwa u nich znacznie dłużej, bo nawet połowę tego czasu. Jednocześnie brak snu lub jego niedobory powodują znaczne obniżenie sprawności intelektualnej.

- teoria  Ionnanis’a Tsoukalas’a (Stockholm Univerity) – jedna z najnowszych teorii, według których sen wykształcił się z jednego z archaicznych mechanizmów obronnych nazywanego tanatozą czyli symulowaną śmiercią. Zwierzę, które nie może już uciekać przed napastnikiem, a jest od niego dużo słabsze, zastyga w bezruchu i udaje martwe. Badanie mózgu wykazało, że działa on bardzo podobnie, jak w czasie snu.

Takie zachowanie obronne jest wykorzystywane przez wiele zwierząt: zające, jaszczurki, myszy, ryby, ptaki, a nawet rekiny.

JAK FUNKCJONUJE MÓZG KIEDY ŚPIMY ? FAZY SNU.

Po raz pierwszy występowanie różnych faz snu zostało opisane w 1937 roku przez Alfreda Lee Loomis’a, który zbadał funkcjonowanie mózgu w czasie snu encefalografem. Kolejne badania umożliwiły bardziej szczegółowy podział.

Sen można podzielić na kilka faz, w których nasz mózg funkcjonuje nieco inaczej.

1. Kiedy zasypiamy, wkraczamy w fazę nREM (non-rapid eye movement). Można ją podzielić na cztery etapy:

- faza pierwsza nREM ( N1) – to stan pomiędzy snem, a pełną świadomością. Mięśnie powoli się rozluźniają, oczy powoli zamykają się i otwierają. Niektórzy właśnie w tej fazie snu doświadczają pojedynczych, gwałtownych szarpnięć ciałem.

- faza druga nREM (N2) – zanika świadomość tego, co dzieje się w otoczeniu, a śpiącego znacznie trudniej wybudzić niż w fazie pierwszej. Organizm spędza w takim stanie około 45-55 % czasu snu.

- trzecia i czwarta faza nREM (N3, N4 – głęboki sen) – to wtedy organizm jest najbardziej rozluźniony i nie reaguje nawet na dość mocne bodźce z otoczenia, spada ciśnienie krwi, obniża się temperatura ciała, a tkanki się regenerują. Czasami, choć rzadko pojawiają się także marzenia senne – głównie koszmary. Wtedy także chodzimy i mówimy przez sen.

2. Faza REM (rapid eye movement) – u ssaków większość mięśni jest sparaliżowana, najtrudniej obudzić śpiącego, pojawiają się marzenia senne i charakterystyczne szybkie ruchy gałek ocznych. Paraliż mięśni jest prawdpodobnie zabezpieczeniem przed niekontrolowanym i być może niebezpiecznym działaniem, które ciało może podjąć reagując na marzenia senne. Faza REM to około 20-25% czasu snu.

Sen składa się z kolejno następujących po sobie faz: N1 → N2 → N3 → N2 → REM. Na początku snu pojawia się przewaga głębokiego snu, a nad ranem, tuż przed przebudzeniem częściej pojawia się faza marzeń sennych.

fazy snu

JAK DŁUGO POWINNIŚMY SPAĆ ?

Trudno jest określić ilość snu, która jest niezbędna dla każdego z nas. Zależy to na przykład od wewnętrznego zegara biologicznego czy wieku. Najbardziej jednak optymalny, dla dorosłej osoby, wydaje się czas około 7 godzin. Badania wykazują bowiem, że zarówno zbyt mała, jak i zbyt duża ilość snu może szkodzić. Spośród ponad miliona osób przebadanych przez Uniwersytet Kalifornijski, te najdłużej żyjące określały czas swojego snu na około 6, 7 godzin – ważne jednak jest także to, że zazwyczaj budziły się samodzielnie, nie używając budzika. Z drugiej strony spanie dłużej niż 7, 8 godzin na dobę wiąże się ze zwiększoną umieralnością, choć wpływ na to mogą mieć także inne czynniki.

Sen jest szczególnie ważny dla prawdłowego rozwoju dziecka – do wieku 2 lat jego mózg osiaga 90% rozmiaru mózgu dorosłego człowieka. Jest to jednocześnie okres, w którym czas snu jest znacznie dłuższy niż w przypadku osób dorosłych. Dzieci, które spokojnie przesypiają noc, znacznie szybciej i łatwiej przyswajają nowe umiejętności.

To, jak sen wpływa na umiejętność nauki u najmłodszych, pokazało doświadczenie ( Almut Hupbach, Rebecca L. Gomez, Richard R. Bootzin and Lynn Nadel – „Nap-dependent learning in infants”). Dwie grupy małych dzieci nauczono prostych zasad wymyślonego języka. Dzieci z pierwszej grupy w przeciągu 4 godzin udały się na drzemkę, druga grupa nie spała. Po pewnym czasie, dzieci które spały mogły odtworzyć zasady języka, podczas gdy dzieci, które nie spały, miały z tym problemy.

Generalnie im dziecko młodsze, tym więcej snu potrzebuje, aby móc się rozwijać prawidłowo.  Zapotrzebowanie na sen średnio kształtuje się następująco: noworodki (0-2 miesiące) – 12 do 18 godzin, niemowlęta (3 – 11 miesięcy) – 14, 15 godzin, dzieci w wieku 1-3 lata – 12-14 godzin, dzieci w wieku 3-5 lat – 11-13 godzin, dzieci w wieku 5-10 lat – 10, 11 godzin, nastolatki (10-17 lat) – 8,5 – 9,25 godzin, dorośli i starsi – 7-9 godzin.

———

Jak długo człowiek może wytrzymać bez snu ?

Spośród doświadczeń w pełni udokumentowanych medycznie, najdłużej bez snu wytrzymał 17-latek Randy randy gardner rekordGardner (rekord zapisany w Księdze Rekordów Guinessa należy najprawdopodobniej do Maureen Weston (449 godzin), choć nie sposób odnaleźć potwierdzenia – w tej dziedzinie nie ma już możliwości rywalizacji ze względu na możliwe poważne konsekwencje zdrowotne). Według Australian National Sleep Research Project rekord wynosi 18 dni, 21 godzin i 40 minut.

Gardner nie spał przez 11 dni i 24 minuty. Podczas eksperymentu nie posiłkował się żadnymi substancjami pobudzającymi. Według lekarzy, którzy towarzyszyli nastolatkowi w biciu rekordu, brak snu okazał się mieć zaskakująco niewielki wpływ na ogólny fizyczny stan zdrowia. Pojawiały się jednak znaczące zmiany w jego zachowaniu i postrzeganiu rzeczywistości. Zaobserwowano: nagłe zmiany nastroju, problemy z koncentracją i pamięcią krótkotrwałą, objawy paranoji oraz halucynacje. Jedenastego dnia, kiedy poproszono Gardnera, aby odliczył od 100 w dół, przerwał liczenie przy 65. Zapytany, dlaczego to zrobił, odparł, że zapomniał, co miał zrobić. Jednocześnie 11. dnia na konferencji prasowej wydawał się być w dobrej kondycji psychicznej i fizycznej.

————

Brak snu i objawy pojawiające się u pacjentów uczestniczących w różnego rodzaju eksperymentach:

- po pierwszej nocy bez snu – pacjenci odczuwają zmęczenie;

- w czasie drugiej nocy – pacjenci odczuwają ogromną potrzebę snu, zwłaszcza pomiędzy 2, a 5 nad ranem.

- po trzeciej nocy – spore problemy z wykonywaniem zadań intelektualnych, zwłaszcza jeśli są one jednostanne lub nudne.

- po czwartej nocy – pojawiają się epizody tzw. mikrosnu – pacjenci zasypiają na krótki, kilkusenkundowy okres czasu, często nawet nie zdając sobie z tego sprawy. Pojawia się dezorientacja i zdenerwowanie. Wielu pacjentów odczuwa także ucisk wokół głowy, jakby nosili zbyt mały kapelusz („hat phenomenon”).

- po piątej nocy – dezorientacja i poddenerwowanie nasila się, mogą się także pojawić urojenia.

- po szóstej nocy – pojawiają się objawy psychozy, ściśle związane z brakiem snu (sleep depravation psychosis).

CZY WIESZ, ŻE..

  • Brak snu powoduje obniżenie odporności organizmu – u badanych szczurów, które pozbawiono budzenie-knocker upmożliwości snu, poziom białych krwinek we krwi obniżył się o około 20%.
  • Czas snu pośród różnych gatunków zwierząt zależy często od ich wielkości i przemiany materii – im zwierzę większe, tym bardzo często mniej śpi ( słonie na przykład śpią jedynie około 4 godziny na dobę, szczury natomiast potrzebują około 14 godzin snu). Im szybciej zachodzi w organizmie przemiana materii, tym więcej snu potrzebuje organizm.
  • Według Zygmunta Freud’a sny są symbolicznym wyrażeniem niespełnionych pragnień, które zostały zepchnięte do podświadomości. Analizowanie marzeń sennych pozwala do nich dotrzeć.
  • Ptaki i ssaki są jedynymi organizmami, u których w czasie snu wyróżnia się fazę REM i nREM.
  • Zbyt mała ilość snu może zwiększać ryzyko wystąpienia nadwagi i nadciśnienia czy zachorowania na cukrzycę typu B.
  • Zanim budziki stały się ogólnodostępne, w Wielkiej Brytanii istaniała profesja „budzącego” (tzw. knocker up). Za niewielką opłatą, budzący stukał do okien i drzwi o umówionej porze.
  • Koty przesypiają 70% swojego życia.
  • Bezsenność w dorosłym wieku pojawia się dużo częściej u osób, których sen w wieku dziecięcym był przerywany lub zakłócany.
  • Obcy, których „widzimy” w snach, to tak naprawdę ludzie, których widzieliśmy przynajmniej raz w życiu. Mózg wykorzystuje ich obraz zapisany w naszej pamięci.
  • Kiedy delfin śpi, połowa jego mózgu działa normalnie – wiąże się to z koniecznością wynurzenia się na powierzchnię, aby zaczerpnąć powietrza.
  • Uporczywy lęk przed zasypianiem i spaniem jest nazywany somnifobią lub hipnofobią i może być leczony.
  • Śpiąc spalamy mniej kalorii niż na przykład oglądając telewizję. Jednocześnie badania wykazały, że zmniejszenie ilości snu powoduje zwiększenie masy ciała, ponieważ stajemy się bardziej głodni.
  • defa

    Bardzo ciekawy Artykuł :)

Zostaw Komentarz